De reis van de held

De meeste mensen houden van verhalen. Dat komt omdat de kern van veel verhalen over persoonlijke groei gaat, over de psychologische ontwikkeling die de hoofdpersoon doormaakt. We herkennen onze eigen besognes in die van de hoofdpersoon en we hopen ook ooit eens te ontsnappen aan onze zorgen, onze angsten en onze pijn. En zo gaan verhalen over onszelf.

De rijpere mens

Het verhaal over een persoonlijke verandering, een echte metamorfose, dat is een verhaal over 'een held'. Aan het eind is hij of zij ‘iemand anders’ dan aan het begin van het verhaal. De transformatie tot held staat voor verlichting, voor persoonlijke ontwikkeling, voor verandering van de kijk op de wereld. De rijpere mens is een held geworden.

Verhalende psychologie

Christopher Vogler vatte alle verteltheorie samen in een handboek voor schrijvers: 'the writers journey'. Maar behalve voor schrijvers en filmmakers, bleek het ook een goede leidraad voor ontwikkelingsgerichte coaching.
Dat komt omdat we het heldenverhaal ook tegenkomen in de ontwikkelingspsychologie: daar heet het narratieve of verhalende psychologie. Als therapeut of coach kun je, aan de hand van wat mensen over zichzelf vertellen, helpen bij de ontwikkelingsstappen die iemand te maken heeft.

Ontwikkeling in 12 stappen

Zo viel voor mij als coach ineens mijn vroegere ervaring met het schrijven van scenario’s en mijn voorliefde voor film samen met deze begeleidingsvorm... En ik ga je zo dadelijk laten zien hoe dat in de praktijk gaat.
Maar eerst een voorbeeld aan de hand van de theorie van het verhaal, die de ontwikkeling van onze held beschrijft in 12 stappen. In wezen gaat het om:

  1. Proloog de hoofdrolspeler wordt geïntroduceerd in zijn leven van alledag. Er heerst een zekere orde. Maar er ontbreekt iets, hij droomt ergens van. Aan het eind van deze fase is het drama voelbaar.
  2. De Oproep tot het Avontuur de hoofdrolspeler wordt opgeroepen, aangespoord om wat te ondernemen. Neemt hij zijn verantwoordelijkheid of niet? Aan het eind van deze fase heeft de hoofdrolspeler een keuze gemaakt, zijn heldenreis is begonnen.
  3. De Oproep Weigeren aanvankelijk wil hij het avontuur niet aangaan. Er is verzet of zelfs weigering. Hij wordt gevraagd zijn angst te overwinnen, twijfel opzij te zetten. Daaruit vloeit een innerlijke kracht voort.
  4. De Ontmoeting met de Mentor als onze held-in-wording het avontuur tóch aangaat, ontmoet hij een bron van wijsheid of een mentor. Die verschaft de held precies dát wat hij nodig heeft. Hij is nog wel onhandig of mist vertrouwen, maar hij heeft genoeg om de selectiedrempel over te gaan.
  5. Over de Eerste Drempel met nieuwe vaardigheden of inzichten lukt het de held om de eerste drempel over te gaan. Dit is het point of no return, vaak is het een test. De held slaagt maar ternauwernood.
  6. De Nieuwe Wereld de held komt in een nieuwe (droom-)wereld, waar andere regels en wetten gelden. Hij maakt nieuwe vrienden maar ook nieuwe vijanden. Het kan ook veranderen in een nachtmerrie. Zelfvertrouwen wordt versterkt. De mentor speelt een rol in de achtergrond.
  7. De inwijding de held wordt één met 'het monster'. De held ontdekt een nieuw aspect aan zichzelf, want angsten en zwakheden worden blootgelegd. Hier zien we de laatste voorbereidingen voor de grote crisis.
  8. De crisis Het noodlot slaat toe, er is een omslag en de held moet de dood onder ogen zien. Het initiatief wordt hem uit handen geslagen. Dit is het dieptepunt in de film. Hierna is niets meer wat het was.
  9. De dolk er is verraad, illusies worden doorgeprikt. Hier gaat het om inzichten en openbaringen. De held kan nu knopen doorhakken. Het verhaal neemt een definitieve wending. Om de schat te veroveren of de overwinning te behalen, moet soms een wapen worden getrokken.
  10. De Terugkeer de weg terug naar huis is nog vol gevaar. Maar de held herwint focus. Hij moet ontsnappen of vluchten. Hier is er versnelling, actie en doelgerichtheid.
  11. Dood en Wederopstanding de tegenstander is nog niet definitief verslagen. De held moet nog een laatste test doorstaan. Dit is het uur van de waarheid. De held brengt een laatste offer ten dienste aan een hoger principe, soms zelfs zijn eigen leven.
  12. De Terugkeer met het Elixer de reis is ten einde. Nu worden alle vragen beantwoord. Er wordt duidelijk wat er veranderd en geleerd is, zelfs als de held omgekomen is. In dat laatste geval is het niet de held, maar zijn gemeenschap die met de schat of de wijsheid verrijkt wordt.

Voorbeeld

In de (jeugd-)film 'How to train your dragon' is Hickey de zoon van Stoick de Vikinghoofdman. Voor zijn volk vormen draken de belangrijkste vijanden. Hickey wil net als zijn vader één van de grootste krijgers van het eiland worden, niet in de laatste plaats om indruk te maken op het Vikingmeisje Astrid.

Hij denkt dat als hij eenmaal een draak vangt, zijn volk hem automatisch serieus zal nemen. Daarom trekt hij bij de eerste gelegenheid die zich aandient eropuit om een Night Fury te vangen, een plasmaspugende draak die nog nooit iemand gevangen of gezien heeft en de enige soort waarvoor Vikingen bang zijn. Hij mikt, schiet en ziet dat hij iets raakt, maar niemand gelooft hem. Lees hier verder.

12 stappen in 12 sleutelscenes

De film is, zoals veel andere, heel strikt gebaseerd op het 12-stappen schema. Hieronder de beelden* van de sleutelscenes:

1. Hickey is nog geen Viking met aanzien, maar hij denkt een goede te kunnen worden.
2. Hickey doet stiekem mee aan de drakenjacht. Hij brengt zijn nettenwerper in stelling en schiet, in het donker…
3. Stoik kondigt aan dat zijn zoon Hickey de drakentraining mag volgen, maar Hickey weigert. Tevergeefs.
4. De drakentraining wordt gegeven door diehard Gobber, de drakendoder met het gouden hart.
5. Eén van de vechtdraken doodt op een haar na de pupillen Hickey en Astrid. Als zij de draak verslaat en daarmee Hickey redt, raadt ze hem aan om ‘een kant te kiezen’.
6. Er ontstaan heel nieuwe verhoudingen wanneer de neergeschoten draak Toothless vriendschap sluit met Hickey. Hij biedt hem een brok half verteerde vis aan…
7. Hickey monteert een vervangende vleugel aan Toothless's staart. Dan vliegt Toothless weg, met Hickey op zijn rug.
8. Tijdens de initiatie ontwapent Hickey zich om te laten zien dat je draken niet hoeft te bevechten. De vechtdraak kalmeert, maar Stoik kan het niet langer aanzien. Hij schiet zijn zoon te hulp, en de vechtdraak valt aan. Dan komt uit het niets vriend Toothless te hulp maar de Vikingen dringen de vechtdraak terug en nemen Toothless gevangen.
9. Stoik is woedend op zijn zoon en laat dat blijken. ‘Je bent mijn zoon niet meer’.
10. Astrid dwingt Hickey stil te staan bij zijn beweegredenen. Daarover nadenkend komt hij tot een goed idee.
11. Toothless en Hickey verleiden de alfadraak tot een achtervolging. Na een duikvlucht vliegt die zich te pletter, maar Hickey krijgt op het laatste moment een klap van de staart. Hij valt. Als alles verloren lijkt, blijkt dat Toothless Hickey heeft gered.
12. Hickey komt bij in zijn eigen bed. Als hij naar buiten kijkt, ziet hij dat alle inwoners van het dorp een draak als huisdier hebben geadopteerd.

Wat kun jij hier nu mee?

Misschien voel je je geen held, toch kan ik met jou als hoofdrolspeler in je eigen verhaal aan jouw ontwikkeling werken. We gebruiken de heldenreis als metafoor. Jij bent hier de verteller van een lastige situatie, iets dat je bezighoudt. Je worstelt ermee en je hebt al van alles geprobeerd, maar tot nu toe zonder resultaat... Ik help je dan in je 'hoofdrol', je wordt de held van je eigen verhaal.

Soms 'ben' je de held, een andere keer dwing ik je op afstand naar hem te kijken. Ik zal je dan vragen 'hoe zou een held omgaan met deze vraag'. Of 'wat heeft de held hier te leren?'. En, verderop, 'welke verschillende scenario's kunnen we bedenken voor het eind?'.

Ik heb coachees heel verrassende inzichten op zien doen. Ik heb ze heldhaftige keuzes zien maken... Ben jij daar ook aan toe? Wil je ook aan een nieuwe scène, aan een nieuw hoofdstuk beginnen? Laat me je helpen!

Recente blogs

Meer weten

Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact met me op voor een vrijblijvend gesprek.
Bel me op 0570 77 56 29.

Dit artikel verscheen ook op managersonline.nl

copyright Dreamworks