Ons volwassen puberbrein

Vrijwel niemand van ons realiseert zich dat we er zelf ook overheen hebben moeten groeien: het zich nog ontwikkelende brein van jongeren. Als gespreksonderwerp is het puberbrein razend populair en dus doet het ’t ook in talkshows en in de boekhandel erg goed – of misschien is dit een typische omkering van oorzaak en gevolg. Hoe dan ook: in de dagelijkse omgang echter zijn veel pubers meestal nauwelijks te volgen, niet aan te sturen en er altijd voor in om met je in discussie te gaan. Daarbij lijken ze een feilloos gevoel te hebben voor tegendraadse timing. Pubers…

Pubers, kinderen en volwassenen

Dwars daar tegenin hoor ik de leidinggevenden die ik coach, vaak over hoe het anders moet met hun – volwassen - medewerkers en waarom dat spaakt. "Het zijn net kinderen, maar dat mag je niet zeggen", hoor ik vaak. Klopt dat dan wel, dat het brein na een fase van puberen uitgerijpt is?

Werk in uitvoering

Pubers of liever ‘tieners’ hebben een brein dat nog in ontwikkeling is. "Werk in uitvoering" noemt Jelle Jolles dat in het standaardwerk "Het tienerbrein" (ISBN 9789462983984). Hij heeft het liever over het tienerbrein dan over het puberbrein, omdat de ontwikkelingsfase van het jeugdige brein het tijdvak tussen 10 en 19 jaar beslaat. Sommige wetenschappers rekken dat zelfs op tot 24 jaar. De term ‘puber’ is verwant aan de puberteit, die eigenlijk alleen met de geslachtelijke en lichamelijke ontwikkeling te maken. En meestal hebben wij het over "gedrag" als we typisch iets puberigs bedoelen, waarmee we er met de terminologie dus naast zitten.

Nog ontbrekende functies

Het meest kenmerkende van dit tienerbrein in ontwikkeling is het gemis aan wat executieve functies heet. Dat zijn uitvoerende en controlefuncties die zich in de tienerjaren ontwikkelen en die iemand in staat stellen tot leren, zich aan te passen aan een veranderende omgeving en zich op termijn een goeie plek in de wereld te verwerven. Samengevat: doelen stellen, planning en organisatie van eigen gedrag. Dit zijn functies die huizen in een specifiek deel van de hersenen dat op die leeftijd nog in ontwikkeling is, de prefrontale schors. Soms is daardoor in het gedrag van tieners overduidelijk dat de winkel wel open is, maar dat er ondertussen grondig wordt verbouwd. Een tiener kan je het je in discussies soms al knap lastig maken, maar vervolgens zelf een volstrekt onlogisch besluit nemen.

Volwassen? Ja. Niet meer groeiend? Nee.

Nu heten tieners zo rond hun 25e uitgerijpt te zijn en iets eerder noemen we ze dan volwassen.
"Noemen we", want daarmee zijn we er niet. Want ook wat daarna doorgaat voor volwassenen heeft problemen. "volgroeid, niet meer groeiend", zegt Van Dale online over volwassenen. Ook met alleen mijzelf als referentie voel ik op mijn klompen dat daar een overschatting van de menselijke soort inzit.

Hoe het werkt en wat dat beïnvloedt

Ellemers en de Gilder wijzen er in hun boek "Je werkt anders dan je denkt" (ISBN 9789047004516) op hoe wij ook ons laten beïnvloeden door collega’s of toevallige omstandigheden. Zij noemen dat de macht van de situatie. Zo kunnen volwassenen een set gedragingen ontwikkelen die je zo kunnen toeschrijven aan hun vorming, als product van hun nurture and nature. Volgens Ellemers en de Gilder is dat dus niet het enige dat telt. Mensen laten zich ook leiden door de soort situatie waarom het gaat, de opdracht die ze krijgen, of de verantwoordelijkheid die ze hebben voor anderen. De auteurs deden o.a. onderzoek naar:

  • de invloed van de omgeving op denkvoorkeuren hoe succes te bereiken of over mislukking te vermijden,
  • de invloed van respect uit de omgeving op werkplezier en -motivatie,
  • de invloed van een heersende cultuur op de komst en mening van nieuwelingen en
  • de invloed van de werkomgeving op eerlijkheid en immoreel gedrag.

Wat we al dachten: best of both worlds

Zeker het hoofdstuk over dat laatste onderwerp is een eyeopener. Uit alle onderzoeken bleek overigens dat soms de omgeving, soms de eigen natuur de beste grondslag voor wenselijk gedrag is. En dat noch het ene, noch het andere gedrag ALTIJD de voorkeur heeft. Het zijn dus de omstandigheden die enerzijds bepalen welk gedrag wenselijk is en anderzijds zijn het ook de omstandigheden die, in ons onbewuste, onze rationele keuzes beïnvloeden.

Wat we niet dachten: onbewuste besluiten

We hebben weliswaar de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. Op het werk dus door het gedrag van anderen, door werkdruk of door onverwachte omstandigheden.

Want als het gaat over ons eigen gedrag denken we maar al te graag dat we weten hoe het zit. We zijn ervan overtuigd dat we alles onder controle hebben, dat we overal over hebben nagedacht en dat we zelf bepalen wat we doen. We hebben een heilig geloof in het maken van bewuste keuzes en de kracht van onze eigen wil.
Toch doen we veel dingen ‘zomaar’. We hebben u eenmaal onze gewoonten of we laten ons dus leiden door wat zich toevallig voordoet. Als er wordt gevraagd waarom we dat doen, verzinnen we daar wel een goede reden voor, om het te verklaren aan anderen of aan onszelf, en dat is vaak pas achteraf.

Nieuw bloed, frisse wind

Dus wie dacht dat alleen het tienerbrein gekke bokkesprongen maakt, zit er naast. Wij volwassenen zijn tot net zo goed in staat om irrationeel gedrag te laten zien. Uiteraard is dat een blinde vlek die we niet graag erkennen. Het feit alleen al dat we van de mankementen van het tienerbrein zo’n punt maken, kon daar wel eens op wijzen: dat leidt mooi af van onze eigen makke.
De jongste van de zes die ik zelf heb voortgebracht verzuchtte laatst, meer doelend op mij dan in het algemeen: "oude mensen hebben oude ideeën". Misschien moeten we ze wat serieuzer nemen en zo’n kreet niet bestempelen als opportunistisch. Ik zou kunnen beginnen met haar geen puber meer noemen, misschien…

Lees ook

 

Recente blogs

Meer weten

Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact met me op voor een vrijblijvend gesprek.
Bel me op 0570 77 56 29.

Dit artikel verscheen ook op managersonline.nl