Vijf vragen die doel-denken veranderen

Ik ga het je niet vragen. Omdat het er vermoedelijk het slechts denkbare ogenblik voor is. Omdat je op dit moment waarschijnlijk verder dan ooit verwijderd bent van alles wat je aan jezelf en je situatie veranderen wilde. Want wees eerlijk: wat is er van de doelstellingen die je voor dit jaar geformuleerd hebt, terecht gekomen? Laat me raden: niet bijster veel. Een troost: er zijn steeds weer nieuwe kansen. Dan is er weer een nieuw jaar, nieuwe voornemens. Met opnieuw dezelfde doelen, dat dan weer wel. Zinloos dus: lees waarom je met doel-denken geen schijn van kans hebt.

Crisis na crisis

Was er vroeger de midlifecrisis voor veertigers, tegenwoordig is er zo’n beetje één bij elke leeftijdscategorie. Wat is het dan dat we altijd maar streven naar perfectie? Hoe komt het dat we niet tevreden zijn met wat er is, of hoe we zijn? Het is ook de sociale druk: tien tegen één dat het antwoord ‘goed’ is, wanneer je iemand vraagt hoe het gaat. Het is ‘goed’, maar het moet altijd beter en we schuiven onze lat mee met die van onze omgeving. Kansloos, want  pas als we dood ter aarde storten, vallen we samen met de schaduw die we najoegen.

Leven met imperfectie

Matthijs Steenveld beschrijft in zijn boek #imperfectlife twee typen mensen. Het eerste type is de maximizer; die stelt hoge eisen aan zichzelf, want het kan altijd beter. Veranderen is dus altijd verbeteren èn het ‘moet’. Steenveld maakte een lijstje met kenmerken van de maximizer. Herken je jezelf?

  • Je stelt een voorgenomen verandering uit en vervolgens voel je je daar schuldig over. Want eigenlijk vindt je dat het moet lukken.
  • Je stelt doelen waarvan je weet dat je ze niet kunt halen.
  • Als je probeert om je gedrag te veranderen, merk je stress in je lichaam op.
  • Je denkt vaak na over wat je wilt veranderen en je merkt dat je daar gespannen van wordt.
  • Als het een keer niet lukt, dan ben je flink teleurgesteld of boos. Je slaat jezelf voor de kop en je kunt niet meer leren van wat je geprobeerd hebt. Je veroordeelt jezelf volledig voor slechts één fout.
  • Je ziet alleen wat er fout gegaan is en hebt geen oog voor je eigen sterke punten of successen.

Dit zijn kenmerken van de maximizer: die focust op dingen waar ‘ie vanaf wil. Een maximizer probeert de dingen die niet goed zijn, weg te werken.

Kan goed ook goed genoeg zijn

De tegenhanger van de maximizer is iemand voor wie tevredenheid voldoende is, een satisficer. Een satisficer is tevreden als het goed genoeg is. Als ‘ie een keuze moet maken, dan wil ‘ie dat het een goed genoeg resultaat oplevert.
Zo heb je dan maximizer-doelen en satisficer-doelen: moet-doelen en goed-genoeg-doelen. Dat is een keuze op basis van empathie, of vriendelijk zijn naar jezelf.

Weg of naartoe

Scherper ligt het nog met dingen die je wilt en dingen die je niet meer wilt: naartoe-doelen en vanaf-doelen. Met name die laatste zijn verraderlijk.
Om een voorbeeld te geven: je bent ontevreden met je baan en je wilt wat anders. Dus je kijkt eens rond en je ziet een leuke cursus, die je misschien wel een kans biedt op een andere baan. Je doet de cursus en je vindt er zowaar een baan bij. En… binnen een half jaar heb je er ook daar een sik van: je hebt immers jezelf meegenomen en ook in je nieuwe baan de valkuilen opgezocht waar je je leven lang al intrapt.
 
Eigenlijk was die cursus en later ook die nieuwe baan een vanaf-doel: je wilde uit een situatie ontsnappen. Als je dat als een naar-toe-doel had geformuleerd, had je eerst onderzocht wat je in je oude baan niet aanstond, wat er wèl naar je zin was en daarna had je bedacht welke stappen je zou gaan zetten naar een bij jou passende situatie. Dat had een cursus kunnen zijn, maar niet per definitie ook een nieuwe baan.
Om planmatig om te gaan met zo’n naar-toe-doel zijn er uiteraard technieken.

Groeien volgens een plan

John Whitmore ontwikkelde de coachingsmethodiek GROW; hij beschrijft die in ‘succesvol coachen’, waarvan inmiddels de 11e herziene druk verscheen. GROW is een acroniem van de woorden Goal, Reality, Opportunitiesen Will. Whitmore geeft daarmee een handvat om in vier verschillende fasen te ontwikkelen:

  • Goal: het doel bepalen voor zowel de korte als de lange termijn;
  • Reality: de werkelijkheidtoetsen om de actuele situatie te onderzoeken;
  • Opportunities: mogelijkhedenen alternatieve strategieën of handelwijzen
  • Will: water moet worden gedaan, wanneeren door wie, en de wilom dat te doen.

Eerst een droom, dan pas een doel

Dat onderzoeken van jezelf, je valkuilen en zeker ook dát waar je eigenlijk van droomt, dat is het belangrijkste wat telt bij het formuleren van een doel. En daarmee is eigenlijk niet het hebben van een doel belangrijk, maar het realiseren van je droom.
Een droom is doel-overstijgend; als jouw doel te maken heeft met watje gaat doen, raakt je droom aan het waaromdaarvan (lees Start with Why van Simon Sinek). Je droom gaat over zingeving en betekenis.

Vijf vragen die je kunt stellen bij het onderzoeken van je droom:

  1. Waar verlang je naar?
  2. Welk verschil zou je in de wereld willen maken?
  3. Op welke manier is dat belangrijk voor je?
  4. Wat wil je diep van binnen echt uit je leven halen?
  5. Stel je voor dat je 85 jaar oud bent en je kijkt terug op je leven. Wat zijn de hoogtepunten? Schrijf op wat in je opkomt.

(ontleend aan ‘succesvol coachen’, John Whitmore, ISBN 9789024421206).

Kan ook: gewoon doorgaan met wat je altijd al deed

In veel van wat wij doen in het dagelijks leven, volgen we patronen. En ook in onze ontevredenheid volgen we die patronen, omdat we onbewust huiveren bij het idee iets te moeten veranderen. Zo zitten we vol met patronen en programma’s, zeer waarschijnlijk herhalen we zelfs patronen van onze ouders en deden zij het al niet anders.

Of toch anders

En toch hebben we een keuze, elke dag weer: we kunnen het initiatief nemen uit een patroon te stappen, het radicaal anders te doen. Uit je rol van slachtoffer van situaties, naar schepper van jouw werkelijkheid. En zo soft is dat niet, want daar is alleen maar een droom voor nodig. En alle doelen die je in het verleden niets hebben gebracht, moet je zo snel mogelijk vergeten.

Lees ook

Gratis workshops

Let op de gratis workshops! Lees hier meer.